ปราชญ์เมืองเหนือวอนสังคมคนเมืองไปวัดทำบุญวันพญาวัน

13 เมษายน 2017 | หมวดหมู่: ข่าวศิลปวัฒนธรรม

ปราชญ์เมืองเหนือ และผู้ใหญ่วอนสังคมคนเมือง ปฏิบัติตามประเพณีวันสงกรานต์ ถือ 14 เมษายนเป็นวันสังขานต์ล่อง และ 16 เมษายนเป็นวันพญาวัน ชวนกันทำบุญให้ถูกต้องตามฮีตฮอย ขณะที่วัด และชุมชนหลายแห่ง ประกาศทำบุญวันพญาวันตรงกับ 16 เมษายนแล้วหลายแห่ง

ทั้งนี้ ตามประกาศวันสงกรานต์ ประจำปี 2560 ของกรมส่งเสริมวัฒนธรรม และสำนักโหราศาสตร์ต่างๆ ระบุไว้ตรงกันว่า สงกรานต์ จุลศักราช 1379 พุทธศักราช 2560 ปีระกา นพศก จันทรคติเป็น ปกติมาส ปกติวาร สุริยคติเป็น ปกติสุรทิน วันมหาสงกรานต์ ตรงกับวันศุกร์ที่ 14 เมษายน เวลา 2 นาฬิกา 49 นาที 12 วินาที ในทางจันทรคติ ตรงกับวันพฤหัสบดี แรม 2 ค่ำ เดือนห้า ปีระกา ดังนั้นจึงถือว่า นางสงกรานต์เป็นลำดับของวันพฤหัสบดี ที่มีนามว่า กิริณีเทวี ทรงพาหุรัด ทัดดอกมณฑา อาภรณ์แก้วมรกต ภักษาหารถั่วงา  หัตถ์ขวาทรงขอช้าง หัตถ์ซ้ายทรงปืน เสด็จไสยาสน์หลับเนตร (นอนหลับตา) มาเหนือหลังกุญชร (ช้าง) เป็นพาหนะนั้น

นายนิคม พรหมมาเทพย์ ปราชญ์ชาวบ้านล้านนา ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ เปิดเผยว่า อยากส่งข้อความถึงลูกหลาน ลูกศิษย์ทุกคนว่า ขอให้จำคำว่า  “พี่น้องต๋าย บ่เสียดายเท่าเสียฮีต" หมายความว่าต้องรักษาป๋าเวณีฮีตฮอยที่ดีงามดั้งเดิมไว้เพราะเป๋นของส่วนรวมที่บ้านเมืองจักมีความสุข ปีนี้สังขานต์ล่องวันที่ 14 เมษายน ตรงกับวันศุกร์ ขอให้ปัดกวาดทำความสะอาดบ้านเรือนห้องหอ ให้ถือว่าเป็นวันสาธารณสุข วันเสาร์ที่ 15 เมษายนเป็นวันเน่าหรือวันเนาว์ ให้อยู่บ้านรวมญาติร่วมกันเตรียมข้าวปลาอาหารไปวัด และวันนี้ควรพากันขนทรายเข้าวัดหรืออาจทำไม้ค้ำสะหลี(โพธิ์)ทำตุงเตรียมไปวัด ถือเป็นวันแห่งครอบครัว ส่วนวันอาทิตย์ที่ 16  เมษายน เป็นวันพญาวัน เพราะแสงอาทิตย์เข้าสู่ราศีเมธ เวลา 06.46.48 น. เริ่มเปลี่ยนจุลศักราชใหม่เป็น จ.ศ.1379 เปลี่ยนนักษัตรเป็นปีระกา(ไก่) วันนี้ เหมาะที่สุดกับการไปวัดทำบุญ สรงน้ำพระเจ้า ไปดำหัวผู้ใหญ่ กินอ้อผญา ขึ้นขันครู เป็นต้น หากไปดำหัวก่อนวันพญาวัน ผู้สูงอายุก็จะให้พรผิด เพราะยังไม่ถึงปีใหม่นั่นเอง

นายมานิตย์ ขันธสีมา กรรมการสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ กล่าวว่า หลังจากที่สภาวัฒนธรรมได้เรียกร้องเชิญชวนให้คนเมืองเหนือปฏิบัติตามฮีตฮอยประเพณี ตามวันสำคัญของเทศกาลปี๋ใหม่เมืองที่ถูกต้องแล้ว มีส่วนราชการ วัด ชุมชน และประชาชนให้ความสนใจมากขึ้นจากปีก่อนๆ โดยมีการยืนยันของชุมชนที่จะทำบุญวันพญาวันที่ 16 เมษายนแล้วหลายวัด อาทิ วัดป่าแพ่ง ต.ช้างม่อย วัดศรีสุพรรณ (อุโบสถเงิน) ต.หายยา อ.เมืองเชียงใหม่ และอีกหลายวัดตามต่างอำเภอ ส่วนที่บริษัท ผึ้งน้อยเบเกอรี่ จำกัด นายรัตน์ ปาละพงศ์ รองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดได้ถือเอาการทำบุญวันสังขานต์ล่องที่ 14 เมษายนมาทุกปี ปีนี้ก็มีการทำบุญตักบาตรที่หน้าบริษัทร่วมกับชุมชนหลิ่งกอก โดยเชิญชวนผู้เคารพนับถือ รวมทั้งเรียนเชิญ ผวจ.เชียงใหม่เป็นประธานในพิธีด้วย

นายธานินทร์ สุภาแสน อดีต ผวจ.เชียงใหม่ เชียงราย และลำปาง ในฐานะรองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ และประธานกลุ่มสหสัมพันธ์สืบสานประเพณี 720 ปีเมืองเชียงใหม่ กล่าวว่าในสมัยที่ตนเป็น ผวจ.เชียงใหม่ก็ยอมรับการเรียกร้องของปราชญ์ และประชาชนให้เปลี่ยนวันสระเกล้าดำหัว ผวจ.เชียงใหม่จากเดิม 15 เป็น 16 เมษายน แต่ก็จัดได้เพียงครั้งเดียว เพราะขณะนั้นยังไม่มีการอธิบายให้ความรู้เรื่องการเคลื่อนไปของวันตามสุริยยาตร์ ในปีนี้แม้จะยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงอะไร แต่ก็อยากให้คนเมืองเหนือมีพลังเข้มแข็งในการปฏิบัติตามฮีตประเพณีที่ถูกต้อง โดยเฉพาะการไปทำบุญวันพยาวันให้ตรงกับวันที่ถูกต้อง

ขณะที่นายวัลลภ นามวงศ์พรหม กรรมการสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ กล่าวถึงเรื่องนี้ผ่านรายการร้อยเรื่องเมืองเชียงใหม่ ทางสถานีวิทยุเสียงสื่อสารมวลชน มช. เช้าวันที่ 13 เมษายน 2560ว่า ขณะนี้ชาวเหนือล้านนา ยังปฏิบัติไม่ถูกต้องเรื่องวันสงกรานต์ ซึ่งจะต้องให้ความรู้ความเข้าใจต่อไป โดยเฉพาะวันเถลิงศกหรือวันพญาวันของชาวล้านนา ตามการคำนวณของโหรหลวง ระบุว่า พ.ศ.2401-2442 วันที่ 14 เมษายนเป็นวันพญาวันรวม 42 ปี พ.ศ.2443-2555 วันที่ 15 เมษายน เป็นวันพญาวัน รวม 112 ปี(มีปี2550 เคลื่อนเป็น 16 เมษายน) พ.ศ.2556-2585 วันที่ 16 เมษายน เป็นวันพญาวัน รวม 30 ปี พ.ศ.2586-2643 วันที่ 17 เมษายน เป็นวันพญาวัน รวม 58 ปี พ.ศ.2564 วันที่ 18 เมษายน เป็นวันพญาวัน

ทางด้าน สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้เผยแพร่เรื่องประเพณีสงกรานต์ล้านนา หรือปีใหม่เมืองความสำคัญของปีใหม่เมืองที่มีต่อคนเมือง ว่าความสำคัญของปีใหม่เมือง กล่าวไว้ในหนังสือองค์ความรู้ประเพณีปีใหม่เมือง (2549) โดยโรงเรียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา ดังนี้ 1. เป็นการเปลี่ยนปี คนเมืองจะนับปีตามปีใหม่เมือง พอถึงปีใหม่จะกลายเป็นอีกปีหนึ่งไม่ใช่ปีเดิม อายุของเราจะเพิ่มขึ้นอีกปี 2. เป็นการเตือนตน และสำรวจตรวจสอบตนเอง สืบเนื่องจากข้อหนึ่ง การเปลี่ยนปีทำให้อายุเพิ่มขึ้น การที่อายุเพิ่มขึ้นจะเป็นการย้ำเตือนให้คนเมืองรู้ถึงการเปลี่ยนแปลงของวัน วัย และสังขาร นั้นคืออนิจจัง ทุกข์ขัง อนัตตา 3. เป็นการชำระสะสางสิ่งที่ไม่ดี สืบเนื่องจากข้อสอง ปีใหม่เมืองเป็นช่วงโอกาสที่คนเมืองได้สำรวจตรวจสอบสิ่งต่างๆ ที่ล่วงมา เมื่อพบข้อบกพร่องก็มักจะตั้งจิตตั้งใจสะส่างสิ่งที่ไม่ดีไม่งามออกไป อันใดที่ร้ายก็ขอให้ดับไปกับไฟ ไหลไปกับน้ำ ล่องไปกับสังขาร 4. เป็นการเริ่มต้นชีวิตใหม่อีกครั้ง ปีใหม่เมืองมีสิ่งที่เกิดขึ้นมากมายหลายประการ ทั้งที่เป็นวัตถุและความเคลื่อนไหว เช่น เสื้อผ้า ข้าวของ มีความคึกคักเคลื่อนไหวในการต้อนรับปีใหม่ จะเกิดการตั้งใจใหม่ ความหวังใหม่ และพยายามใหม่ ถือว่าเป็นการเริ่มต้นชีวิตใหม่อีกครั้ง

ในเว็บไซต์สำนักหอสมุดฯ ระบุการประกาศสงกรานต์ล้านนา หรือปีใหม่เมือง จ.ศ. 1369 ตามหนังสือปีใหม่เมือง หรือปักขทืน ปีเมืองใค้ (ปีกุญช์นพศก) จ.ศ. 1369(ซีเอ็มเจ็ดเจ็ดดอทคอม, 2550) เมื่อ 10 ปีที่ผ่านมา ซึ่งในปี 2560 นี้ก็ตรงกันว่าวันที่ 14 เมษายน 2550 เป็นวันสังขารล่อง วันที่ 15 เมษายน 2550 เป็นวันเนา วันที่ 16 เมษายน 2550 เป็นวันพญาวัน วันที่ 17 เมษายน 2550 เป็นวันปากปี  สำหรับกิจกรรมของคนเมืองในช่วงปีใหม่เมือง หนังสือองค์ความรู้ประเพณีปีใหม่เมือง (2549) โดยโรงเรียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา กล่าวถึงกิจกรรมของคนเมืองในช่วงปีใหม่เมือง สรุปได้ดังนี้

วันสังขารล่อง วันสังขารล่อง หรือสงกรานต์ล่อง หรือสังขานต์ล่อง ถือเป็นวันส่งท้ายศักราชเก่า คนเมืองจะตื่นแต่เช้าเป็นพิเศษ ก่อนตีนฟ้ายก เช้ามืดจะมีการยิงปืน จุดประทัด เพื่อไล่สิ่งที่ไม่ดีไปกับสังกรานต์ สายๆ จะทำความสะอาดบ้านเรือน บ่าย ชำระล้างร่างกายให้สะอาด แต่ตัวด้วยเสื้อผ้าใหม่ วันเนา หรือวันเน่า เป็นวันที่พระอาทิตย์เนาอยู่ระหว่างราศีมีนกับราศีเมษ ในทางทางโหราศาสตร์ คือไม่ดี ไม่ส่งเสริมสิริมงคล วันนี้จะคึกคักเป็นพิเศษ ตั้งแต่เช้ามืด เป็นวันจับจ่ายซื้อของจำเป็นต้องใช้ในประเพณีปีใหม่ มีการเตรียมอาหารคาวหวาน เช่น ขนมจ็อก ห่อนึ่ง แกงฮังเล หรืออื่นๆ เพื่อจะเอาเป็นทำบุญที่วัดในวันพญาวัน และเอาไปดำหัวผู้ใหญ่ ช่วงสายๆ จะไปชุมนุมกันเพื่อเล่นน้ำปีใหม่ ที่สำคัญมากของวันนี้ คือ เป็นวันขนทรายเข้าวัด เพื่อเป็นการก่อพระเจดีย์ทราย ขนมที่นิยมทำกันในช่วงปีใหม่ได้แก่ ขนมจ็อก ขนมชั้น ขนมเกลือ ขนมตายลืม ขนมลิ้นหมา ขนมวง และขนมกล้วย

วันพญาวันหรือพระญาวัน เป็นวันที่มีความหมายต่อคนเมืองมาก เป็นวันยอดม้อน เป็นวันที่ดีที่สุดในรอบปี มีกิจกรรมตามความเชื่อในวิถีชีวิต ความเชื่อในพิธีกรรม ไสยศาสตร์ เช่นการเลี้ยงผีครู การนำเครื่องรางมาล้างนำสิ่งที่ไม่ดีออกไป การสักคาถา ยันต์ต่างๆ ตามร่างกาย ถือเป็นการเพิ่มความขลัง วันนี้เป็นวันที่มีการทำบุญทางศาสนาตั้งแต่เช้าตรู่ มีการถวายภัตตาหารให้กับคนตาย ที่เรียกว่า ทานขันข้าว ทานตุง หรือถวายตุงปักเจดีย์ทราย ดำหัว คารวะผู้ใหญ่ การส่งน้ำพระธาตุ พระสถูปเจดีย์ พระพุทธรูป การทานไม้ค้ำสะหลี หรือไม้ค้ำโพธิ์ มีการทำบุญใจบ้าน คือบริเวณที่ตั้งของเสาบ้าน หรือ สะดือบ้าน

วันปากปี กิจกรรมเริ่มที่วัดของแต่ละหมู่บ้าน มีการบูชาข้าวลดเคราะห์ ช่วงสายเป็นการทำพิธีส่งเคราะห์บ้าน และสืบชะตาบ้าน กระทำที่กลางหมู่บ้าน ในช่วงสายๆ 8-9 โมงเป็นต้นไป ช่วงค่ำ กระทำที่บ้านเรือนของตน มีการจุดเทียนบูชาบ้านเรือน หรือเรียกว่าต๋ามเตียนปู่จาพระเจ้า ใช้เทียนสามเล่ม คือเทียนบูชาลดเคราะห์ เทียนบูชาสืบชะตา และเทียนบูชาโชคลาภ บาง ท้องถิ่นจะมีการต๋ามขี้สายเท่าอายุ (การจุดเส้นไฟเท่าจำนวนอายุ)

ส่วนการดำหัวตามฮีตล้านนา ศาสตราจารย์เกียรติคุณดร. มณี พยอมยงค์, (2547) ได้กล่าวถึงการดำหัวตามฮีตล้านนาสรุปได้ดังนี้ 1. เครื่องสักการะ ใช้เป็นเครื่องขอขมาและขอพร ประกอบด้วย พานดอกไม้ หรือขันดอกใส่ดอกไม้ มีเทียน 1 คู่ ธูป 1 คู่ ข้าวตอก เทียนธูป ต้นดอก หมากสุ่ม หมากเบ็ง ต้นเทียน ต้นผึ้ง และสวยหมากพลู 2. เครื่องบริโภค ประกอบด้วย มะพร้าวอ่อน ขนมต่างๆ เช่น ข้าวแต๋น ข้าวควบ กล้วยดิบหรือสุก แตง มะปราง มะม่วง พริกสด หรือ พริกแห้ง กระเทียม หอมแดง ถั่วฝักยาว ฯลฯ 3. เครื่องอุปโภคใช้สอย ที่นิยมทำกันมากคือ ผ้าเช็ดตัว ผ้าเช็ดหน้า เสื้อ(ชาย-หญิง) เตี่ยวสะดอ กางเกง ผ้าต่อง (ผ้าขาวม้า) ผ้าซิ่น ฯลฯ

วิธีการดำหัว นำพานดอกไม้เข้าประเคน หรือพวกที่ไปด้วยนำเครื่องสักการะอื่นเข้าประเคนด้วย ส่วนของที่ใหญ่กว่าเกินกว่าจะประเคนผู้เดียว ให้วางไว้แผนกหนึ่ง สิ่งสำคัญที่ขาดไม่ได้คือ สะหลุงน้ำขมิ้นส้มป่อย ต้องนำประเคนพร้อมกับพานดอกไม้ธูปเทียน ตามฮีตล้านนา ไม่นำน้ำขมิ้นส้มป่อยรดมือผู้ใหญ่ แต่ผู้ใหญ่จะนำเอาน้ำขมิ้นส้มป่อยมาลูบศีรษะ เพื่อความเป็นสิริมงคล  และยังให้ข้อมูล การให้พรปีใหม่ (แบบสั้น)ว่า ระวิสังขารปีเก่า  อติกันโตก็ข้ามล่วงไปแล้ว   ปีใหม่แก้วก็มาเถิงเติงทัน    ขอหื้อท่านทั้งหลายหายทุกข์โศกเศร้า แล้วได้อยู่สุขกายสบายใจ   คิดอันใดหื้อสมฤทธิ์    ชุเยื่องชุประการนั่นจุ่งจักมี จัตตาโร ธัมมา วัฑฒันติ อายุ วัณโณ สุขัง พลัง.

ไม่มีข้อความกำกับภาพอัตโนมัติ

ไม่มีข้อความกำกับภาพอัตโนมัติ

๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐

ข่าว : บุญญฤทธิ์ ตุลาพันธ์พงศ์

ภาพ : สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

 

ฟังวิทยุออนไลน์

ฟัง CM77 วิทยุอินเตอร์เน็ตล้านนา คลิกที่นี่
Happy Radio
สดจากเชียงใหม่ Chiangmai Live Channel
CM77 - แอปพลิเคชันแอนดรอยด์ใน Google Play
CM77 - แอปพลิเคชันบน iOS