Skip to main content

จ้องแดงบ้านดอนเปา ภูมิปัญญาสล่าล้านนาในการทำร่มโบราณ

ศิลปวัฒนธรรม

ร่มแดงหรือจ้องแดง(จ้องหาง)โบราณ  บ้านดอนเปา ตำบลดอนเปา อำเภแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ กำลังจะสูญหายไปกับกาลเวลา เมื่อสล่าที่ผลิตร่มชนิดนี้เหลือไม่ถึง 10 คน ถือเป็นอีกหนึ่งภูมิปัญญาที่สืบทอดต่อกันหลายร้อยปี ผู้สื่อข่าวจึงได้เดินทางไปสัมภาษณ์สล่าวัย 62 ปี ที่ยอมรับว่าคนรุ่นใหม่ไม่นิยมทำงานอาชีพนี้เพราะความยากต้องใช้เวลาในการผลิต

หลังจากได้ดูคลิปสารคดี ปู่ขันอุ่น หนึ่งในสล่าจ้องรุ่นสุดท้ายแห่งสิบสองพันนาทำให้นึกถึงสล่าทำจ้องของเชียงใหม่แถบบ้านดอนเปา อำเภอแม่วาง ที่ผลิตจ้องแดงจนเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย ผู้สื่อข่าวจึงได้เดินทางไปที่ ศูนย์หัตถกรรมร่มโบราณจ้องแดง บ้านดอนเปา  ตำบลดอนเปา อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ ที่มีสล่าหรือช่างทำเพียง 1 รายคืดนายวิเชิญ แก้วเอี่ยม อายุ 62 ปี พร้อมภรรยาที่ยังงช่วยกันผลิตจ้องแดงแบบโบราณ ซึ่งยังคงสืบสานภูมิปัญหาของคนรุ่นเก่าไว้ ที่มีมานานกว่า 6 ช่วงอายุคนนับหลายร้อยปี ที่กำลังจะหายไปกับกาลเวลา 

นายวิเชิญ กล่าวว่าจ้องแดง เป็นอีกหนึ่งอาชีพของชาวบ้านดอนเปามานานตนได้สืบทอดมาจากพ่อตากว่า 30 ปีที่ผ่านมา หลังจากพ่อตาเสียชีวิตไปร่วมไปถึงน้องภรรยาซึ่งก็เป็นสล่าผลิตจ้องแดงก็เสียชีวิตไป คงเหลือตนเองที่เป็นสล่าหลักในการผลิตในหมู่บ้านนี้ ที่เหลือจะเป้นคนรุ่นเก่าหรือผู้สูงอายุไม่ถึง 10 ราย 

โดยหลักของการทำจ้องแดงเริ่มจากตัดไม้ไผ่ ผ่าไม้ เหลาไม้กลอน เหล้าก้าน ทำหลอดล่างและหลอดบน บนสุดเป็นจิกสีดำ ซึ่งหลังจากกระบวนการแรกแล้วเสร็จก็จะมาประกอบเป็นโครงซึ่งต้องใช้ความชำนาญใช้เวลาให้โครงออกมาสวยงามคงทนเพราะต้องใช้ดายมัดจากมือทุกขั้นตอน แล้วนำไปตากแดดกันราขึ้นอยู่กับแสงแดด ก่อนจะมาใส่ผ้า แต่เดิมเป็นกระดาษสา และใช้สีชาติ เป็นสีแดงมาทาแต่ปัจจุบันราคาแผงในประเทศไทยก็หาไม่ได้ต้องซื้อจากเมียนม่า จึงนำผ้าและใช้สีน้ำมันมาแทนแต่ให้ได้สีเหมือนดังเดิมมากที่สุด ส่วนความคงทนนั้นได้นานถึง 10 ปี หากดูแลรักษาไว้อย่างดี 

ทั้งนี้จุดเด่นของจ้องแดงโบราณบ้านดอนเปา ที่ตัวหลอดด้านในมีการสานด้วยดาย ที่ต้อใช้ความชำนาญเป็นอย่ากมา ทำให้แต่ละคันกว่าจะออกมาได้จนจบกระบวนการ 1 คันเพียง 1 วัน แต่ปัจจุบันจะแบ่งกันทำในแต่ละขั้นตอนเพื่อให้ได้ปริมาณตามคำสั่งซื้อ เพราะจ้องแดงจะมีแต่ยอดสั่งเท่านั้นจะผลิตออกขายเองน้อยมากในแต่ละเดือนได้ 100- 120 คัน ซึ่งมีตั้งแต่ราคา 400 - 1,800 บาท มีขนาดตั้งแต่ 14 - 40 นิ้ว โดยเฉพาะจ้องแดงติดตั้งสนามนิยมสั่งมาก 

ซึ่งในปัจจุบันพร้อมสืบสานภูมิปัญหาให้กับเยาวชนคนรุ่นใหม่หากสนเข้ามาศึกษาเรียนรู้เพราะเหลือสล่าทำจริงเพียงไม่ถึง 10 คนแต่ทำหลักเหลือเพียงตนเองเพียงคนเดียวกับครอบครัว คนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่จะออกไปทำงานนอกบ้านเพราะการทำจ้องแดงโบราณนั้นต้องใช้เวลากว่าจะผลิตออกมาได้ 1 คันต่อวันหากทำครบกระบวนเพียงคนเดียว ส่วนตนก็จะคงอนุรักษ์จ้องแดงโบราณของบ้านดอนเปาไว้พร้อมถ่ายทอดภูมิปัญญาที่มีมากว่าร้อยปีไม่ให้หายไปกับกาลเวลา 

ข้อมูลเพิ่มเติม

ร่มโบราณดอนเปา จ้องแดงดอนเปา ต.ดอนเปา อ.แม่วาง , 50360 Chiang Mai, Thailand

084 3524340